Η Λάρισα, η πόλη μας, υπήρξε ένα από τα πανάρχαια λίκνα του ελληνικού πολιτισμού.
Η ιστορία της είναι μακρόχρονη, όσο και η ζωή της, και χάνεται στα βάθη των αιώνων.
Μια ιστορία τεσσάρων και πλέον χιλιετηρίδων, μέσα απ΄τις οποίες γνώρισε δύναμη, δόξα, κατακτητές, σκλαβιά, πολέμους, αγώνες, πείνα, ανάπτυξη.
Το όνομα της –Λάρισα- είναι πελασγικό και σημαίνει φρούριο ή ακρόπολη. Σύμφωνα με ένα μύθο, η πόλη μας χτίστηκε στην πελασγική περίοδο από το Λάρισα, γιο του Πελασγού.
Από την προελληνική και την πρωτοελλαδική περίοδο υπήρξε πάντοτε οικισμός, σαν πόλη, σαν ακμαίο κέντρο πολιτισμού, άλλοτε μικρή και άλλοτε σημαντικότατη.
Θεοί, ημίθεοι, ήρωες, άρχοντες και λαός συνθέτουν την μακραίωνη ιστορία της. Τα αρχαιολογικά ευρήματα μας πείθουν ότι η Λάρισα είναι από τις αρχαιότερες ελληνικές πόλεις, ενώ οι αρχαιολόγοι υποστηρίζουν ο χώρος γύρω από αυτήν υπήρξε το λίκνο του ευρωπαϊκού πολιτισμού. Γερμανοί αρχαιολόγοι έχουν διατυπώσει τη γνώμη ότι, όταν το Μουσείο της Λάρισας συγκεντρώσει ευρήματα της περιοχής, θα είναι το πρώτο στον κόσμο, στο είδος του.
Αρχαιότητα Ιστορικά σκοτεινή είναι η περίοδος πριν το 500 π.Χ, σποραδικές οι πληροφορίες που υπάρχουν από αρχαίους συγγραφείς. Σίγουρα όμως η Θεσσαλία ήταν από τα αρχαιότερα ελληνικά διαμερίσματα που οργανώθηκαν σε ομοσπονδίες. 
Το Κοινό των Θεσσαλών είναι γνωστό σ΄όλους με κέντρο τη Λάρισα και με όργανα της ομοσπονδίας τον ταγό και τη συνέλευση των επιφανών των θεσσαλικών πόλεων. Στα πρώτα χρόνια του Κοινού των Θεσσαλών οι ταγοί εκλέγονται από τις οικογένειες των ευγενών της Λάρισας και της Κραννώνας, είναι όλοι Ηρακλείδες και συγγενείς μεταξύ τους.
Μετά τον σεισμό του 518 πΧ, που κατέστρεψε τα ανάκτορα των Σκοπάδων στην Κραννώνα και σκότωσε τον ταγό Κρέοντα, με υπόδειξη του Μαντείου των Δελφών εκλέγεται ταγός ο Αλεύας, που έγινε και γενάρχης της ομώνυμης δυναστείας των Αλευαδών στη Λάρισα. Περισσότερα… 
Ο Αλευάς υπήρξε πολιτική ιδιοφυία και είναι ο πρώτος που οραματίστηκε μια πανελλήνια ηγεμονία με κέντρο τους Δελφούς. Τον 5ο αι. η Λάρισα αποτελεί το κύριο μέλος της νομωματικής ένωσης με τις γύρω πόλεις. Τα νομίσματά της δείχνουν ότι στην τέχνη αρχικά ακολούθησε τα ιωνικά πρότυπα και, μετά τους περσικούς πολέμους, τα αττικά. Με τους Αλευάδες η Λάρισα οργανώθηκε πολιτικά και στρατιωτικά κι αργότερα έπαιξε πρωτεύοντα ρόλο στη διαμάχη Μακεδόνων και Ελλήνων. Στον Πελοποννησιακό πόλεμο οι Λαρισαίοι πολέμησαν στο πλευρό των Αθηναίων.
Τον 4o αιώνα πάλι η Λάρισα πιέζεται ασφυκτικά από τον Ιάσονα και τον διάδοχό του Πολύφρονα, που την κυβέρνησε μάλιστα σαν “τύραννος” και εξόρισε πολλούς ευγενείς, οι οποίοι βρήκαν καταφύγιο στη βασιλική αυλή της Μακεδονίας. Οι συγκρούσεις αυτές έφεραν κύριο ρυθμιστή της πολιτικής κατάστασης στην κεντρική Ελλάδα τον Φίλιππο και άνοιξαν το δρόμο για να πέσουν οι φραγμοί ανάμεσα στις πόλεις-κράτη και οι Έλληνες να προχωρήσουν ενωμένοι στους αγώνες τους κατά των βαρβάρων.
Η Λάρισα από το 433 ως το 195 βρίσκεται κάτω από την επιρροή των Μακεδόνων και πρωτοστατεί, μαζί με τις άλλες Θεσσαλικές πόλεις, εξαιτίας της γεωγραφικής θέσης της και των ιστορικών της παραδόσεων, στην ενίσχυση του Φιλίππου, για την πολιτική ενοποίηση του Ελληνισμού.
Στην αρχαιότητα η Λάρισα διέθετε στάδιο, ωδείο και μαρμάρινο θέατρο, πλήθος ναών, μεταξύ των οποίων του Κερδώου Απόλλωνα, που χρησίμευε και σαν αρχείο της πόλης, της Αθηνάς στην ακρόπολη (το σημερινό “Φρούριο”), της Δήμητρας και της Περσεφόνης, του Ελευθερίου Δία, της Αφροδίτης και άλλων.
Απειράριθμες στήλες με ανάγλυφες παραστάσεις, ανεπίγραφες πλάκες και άλλα αξιόλογα έργα τέχνης ανακαλύφθηκαν. Η αρχαιολογική σκαπάνη έφερε στο φως αποχετευτικό σύστημα της πόλης με κεντρικούς χτιστούς αγωγούς καλυμμένους με πήλινες πλάκες, σύστημα αρχαίων οδών, κεντρικών και περιφερειακών. Τόσο το σύστημα των δρόμων, όσο και τ:ων αποχετευτικών αγωγών οργανώνονται γύρω από το κέντρο της σημερινής κεντρικής πλατείας, όπου τοποθετείται και η αρχαία αγορά. Συγκρότημα κατοικιών υπήρξε επίσης στο λόφο του Φρουρίου, με διαδοχικές φάσεις από τον 6ο μέχρι τον 3ο π.Χ. αιώνα. Το θέατρο της Λάρισας, το μεγαλύτερο μέρος του οποίου απο καλύφθηκε τα τελευταία χρόνια, θεωρείται ένα από τα μεγαλύτερα και ωραιότερα της Ελλάδας, κατασκευασμένο ολόκληρο από λευκό μάρμαρο, εγχείρημα δαπανηρό για την αρχαιότητα, που φανερώνει έμμεσα την οικονομική ανάπτυξη της Λάρισας. Το θέατρο χρησίμευε για τις καλλιτεχνικές εκδηλώσεις, τις θεατρικές παραστάσεις και τις συνεδριάσεις του κοινού των Θεσσαλών.Αγώνες μουσικοί, γυμνικοί, ιπποδρομίες, αρματοδρομίες και ταυρομαχίες ήταν μέσα στις πολιτιστικές εκδηλώσεις της αρχαίας Λάρισας. Η αθλητική παράδοση της Λάρισας -”του ιππόβοτου θεσσαλικού Άργους” κατά τον Όμηρο- ήταν μοναδική για την εποχή της ακμής της. Ειδικά οι ιππικοί αγώνες της ήταν πανελλήνιας κλίμακας και ακτινοβολίας, ενώ από τις μεγαλύτερες πολιτιστικές εκδηλώσεις της Λάρισας των ελληνιστικών και ρωμαϊκών χρόνων υπήρξαν και οι Ολυμπιακοί της αγώνες. Οι αγώνες αυτοί, όπου μετείχαν αθλητές απ’ όλη την Ελλάδα καθώς και από την Ασία και την Ιταλία, είχαν να επιδείξουν αγωνίσματα πολύ περισσότερα και γραφικότερα από τα αγωνίσματα των Ολυμπιακών Αγώνων στην Ολυμπία.
Αλλά και η πνευματική πορεία της Λάρισας υπήρξε θαυμαστή. Σ’ όλους τους τομείς της πνευματικής δημιουργίας ανάδειξε άντρες ικανούς που τη λάμπρυναν. Από το διάλογο του Πλάτωνα “Μένων” μαθαίνουμε ότι ο σοφιστής Γοργίας επισκέφθηκε τη Λάρισα κι έκανε κοινωνούς της σοφίας του τους Αλευάδες και πολλούς άλλους Θεσ σαλούς. Αργότερα, το 20 π.χ. αιώνα, ο Φίλων ο Λαρισαίος διδάσκει ρητορική στη Ρώμη και γίνεται δάσκαλος του Κικέρωνα. Λαρισαίοι ήταν και ο Αναξίλαος ο Πυθαγόρειος, ο ρήτορας και σοφιστής Ιππόδρομος και ο ρήτορας Τιμόλαος. Στη Λάρισα έζησε τον 4 Ο αιώνα και πέθανε ο πατέρας της ιατρικής Ιπποκράτης ο Κώος, του οποίου μεγαλοπρεπές μνημείο αναγέρθηκε στον τόπο που τάφηκε.
Η καλύτερη εποχή της Λάρισας, η ακμή της, συμπίπτει με την περίοδο 450-370 π.χ. Ο πληθυσμός της πόλης, μαζί με τα προάστεια έξω από τα τείχη της, έφτανε τις 100.000 κατοίκους. Το μαρτυρούν όχι μόνο τα πολλαπλά μνημεία, τα οποία μόνο πόλη μεγάλη και πλούσια μπορούσε να αποκτήσει και να διατηρεί, αλλά και η περίμετρος της πόλης.
Στο ρωμαϊκό εμφύλιο πόλεμο η Λάρισα γίνεται στρατιωτικό κέντρο του Πομπήιου, ενώ στην εποχή του Αυγούστου η πόλη γνώρισε νέα ακμή στα γράμματα και στις τέχνες.
Η πορεία της όμως ανάμεσα στους αιώνες δεν υπήρξε πάντα ανοδική. Στίφη βαρβαρικών ορδών πέρασαν σε αλ λεπάλληλα κύματα από την πολύπαση γη της. Λεηλατήθηκαν ε από τους Γ ότσους το 396 μ.Χ. και από τους Βησιγότσους το 482 μ.χ.
Το 1083 πολιορκήθηκε από τους Νορμανδούς και κινδύνεψε να παραδοθεί κάτω από την πίεση φρικτής πείνας. Το 1210 έπεσε στα Χέρια των Φράγκων για 18 χρόνια. Στα μεσαιωνικά Χρόνια η Λάρισα, όπως κι ολόκληρη η Θεσσαλία υπήρξε το θέατρο και η γέφυρα όλων των επιδρομών των βαρβαρικών στιφών που κατέβαιναν απ’ το βορρά, αλλά και των δυτικών ορέξεων.
Την ανάπτυξη διαδεχόταν η ερήμωση αλλά η Λάρισα και το ποτάμι της ξαναζούσαν. Άλλες γειτονικές πόλεις, όπως η Γυρτώνη, η Κραννώνα, η Σκοτούσα, η Δημητριάδα κ.ά. καταστράφηκαν στις σκοτεινές εκείνες περιόδους της ιστορίας και δεν ξαναδημιουργήθηκαν. Η Λάρισα παρέμεινε ακλόνητη. Η προνομιούχα. γεωγραφική θέση της την καθιστούσε “αιώνια πόλη”. Έτσι στα βυζαντινά Χρόνια συναντούμε και πάλι τη Λάρισα ακμάζουσα.
Το 1393 δέχεται δύο απανωτές τουρκικές επιδρομές. Ακολούθησαν κι άλλες και το 1423 η πόλη παραδόθηκε οριστικά στους Τούρκους σε μια μακραίωνη σκλαβιά απ’ την οποία δεν ανέπνευσε παρά μόνο το 1881, εκτός από τη γειτονική επαρχία Ελασσόνας που είδε το φως της ελευθερίας το 1912.
ΤΟΥΡΚΟΚΡΑΤΙΑ Στη σκοτεινή περίοδο της Τουρκοκρατίας η Λάρισα υπέφερε τα πάνδεινα και πλήρωσε βαρύ το φόρο της σκλαβιάς ολόκληρου του γένους. Οι διώξεις από το πολυάριθμο τουρκικό στοιχείο της περιοχής και οι επιδημίες αποδεκάτιζαν τους Λαρισαίους, πολλοί απ’ τους οποίους κατέφευγαν στα γύρω βουνά. Έτσι τότε έχουμε την ανάπτυξη της Τσαριτσάνης, της Αγιάς, των Αμπελακίων, του Τυρνάβου, της Ραψάνης, του Λιβαδίου και άλλων ορεινών και ημιορεινών χωριών.
Εκείνη την περίοδο ήταν που 3.000 άοπλοι Λαρισαίοι σφάχτηκαν από τους Τούρκους για να μην μεταδοθεί το επαναστατικό πνεύμα σ’ άλλες περιοχές.
Τι ήταν η Λάρισα εκείνη την εποχή; Οι ιστορικές μαρτυρίες την παρουσιάζουν εμπορικό κέντρο, μεγάλη σε έκταση και ζωτικότατη σε κίνηση. Περισσότερα…
- Ας μεταφερθούμε στη Λάρισα του 1665, όταν έμεινε στην πόλη για τέσσερα χρόνια ο σουλτάνος Μωάμεθ ο Δ’ που εγκατέστησε το ανάκτορό του εδώ, σαν πρόσχημα για να ικανοποιήσει την κυνηγετική του μανία στα λαρισινά δασώδη εδάφη, αλλά ουσιαστικά για να ασκεί τον έλεγχο της στρατηγικότατης περιοχής της Λάρισας.
Είναι χαρακτηριστική μια περιγραφή της Λάρισας και των κατοίκων της εκείνη την εποχή, από τον Γάλλο κληρικό Robert De Dreux που συνόδευε τότε το σουλτάνο μαζί με τον Γάλλο πρέσβη και κατέγραφε τις εντυπώσεις του:
‘Ή Λάρισα -γράφει- είναι πόλις πολύ εκτεκταμένη αλλά τόσον κακοκτισμένη ώστε να δίδει την εντύπωση μάλλον ενός χωριού ή πόλεως. Τα περισσότερα σπίτια της είναι μονόροφα και κτισμένα με πλιθιά. Όταν ο σουλτάνος ηθέλησε να διαμείνει εις την πόλιν, παρέστη ανάγκη να του ανεγείρουν ένα ανάκτορον ξύλινον. Ηρώτησα διατί, ενώ η πόλις είναι τόσο μεγάλη και εμπορική, δεν οικοδομούν σπίτια στερεώτερα. Μου απήντησαν ότι η πόλις υποφέρει από μεγάλους σεισμούς και αι οικίαι θα κατέρρεαν, εάν ήσαν υψηλότεραι. Είδα εν τούτοις έναν μπιζεστέν (στοά αγοράς), ένθα οι έμποροι εκ8έτουν τα εμπορεύματά των και τινα τεμένη ωραιότατα”.
Τη διαμονή του σουλτάνου στη Λάρισα διηγείται το 1673 κι ένας Άγγλος γιατρός, ο Brown, που μας δίνει και την εικόνα της Λάρισας:
‘Ή Λάρισα -γράφει- είναι η κύρια πόλις της Θεσσαλίας. Κατοικείται από Χριστιανούς, Μουσουλμάνους και Ιουδαίους. Έχει ωραίον μπεζεστέν (αγορά), τεμένη και χριστιανικόν ναόν. Εις το υψηλότερον μέρος κείται το ανάκτορον του Σουλτάνου που εκτίσθη όταν διέμενε εκεί. Οι Τούρκοι του σουλτάνου είχαν τις σκηνές των παρά τας όχθας του Πηνειού και Πύργον κτιστόν και πολύχρωμον κοντά σε ένα Τζαμί…”
Η Λάρισα εκείνο τον καιρό αποτελούσε μια τυπική τουρκόπολη του 17 ου αι. Συγκέντρωνε πολύ κόσμο σαν εμπορικό κέντρο που ήταν. Το 1669, εξαιτίας της διαμονής του σουλτάνου, η πόλη είχε μεταβληθεί και σε κοσμοπολίτικο κέντρο: Κροάτες, Ούγγροι, Πολωνοί, Φράγκοι, άνθρωποι σχεδόν απ’ όλα τα μέρη του κόσμου. Παρ’ όλα αυτά η ζωή ήταν “ήσυχη και ειρηνική”, επικρατούσε τάξη, όπως αναφέρει ο Άγγλος γιατρός Brown. ‘Ένας αξιωματικός περιπολούσε με ραβδί στο χέρι και με συνοδεία 24 στρατιώτες στους δρόμους της πόλης και τιμωρούσε τους μεθυσμένους εκείνους που καυγάδιζαν και θορυβούσαν κι όσους έκαναν κάτι αντίθετo προς τα χρηστά ήθη”.
Η Ζέστη ήταν αφόρητη το καλοκαίρι.
Τα αρχαία ήταν στη διάθεση του καθένα, αλλά κανείς δεν τους έδινε σημασία. Οι λαρισινοί δρόμοι ήταν σκεπασμένοι, όπως στις άλλες πόλεις που επικρατούσαν οι Τούρκοι. Τα μαγαζιά ήταν μικρά αλλά κατάμεστα κόσμου. ΟΙ καταστηματάρχες κάθονταν σταυροπόδι κι έτσι καθισμένοι πουλούσαν την πραμάτεια τους στους πελάτες, που συνήθως στέκονταν στο δρόμο και δεν έμπαιναν σχεδόν ποτέ στα μαγαζιά.
Η Λάρισα φημιζόταν τότε για τα άλογά της. ‘’ ‘Άλογα πανέμορφα, διαλεγμένα απ’ όλες τις περιοχές της τουρκικής αυτοκρατορίας, με πλούσιες σέλλες και χαλινάρια, όλα καταστόλιστα με πολύτιμα πετράδια”, λέει ο Άγγλος περιnγητής. Φυσικά όλο τον πλούτο της Λάρισας όπως και ολόκληρης της Θεσσαλίας τον νέμονταν οι Τούρκοι κατακτητές.
‘Ηταν τόσο εφιαλτική η ζωή εκείνο τον καιρό, ώστε οι ιστορικές πηγές δίνουν συγκεχυμένη εικόνα για το πώς ακριβώς ζούσαν οι Λαρισαίοι. Η αμάθεια και η δυστυχία ήταν τόση ώστε αγνοούσαν ακόμη και την ελληνική καταγωγή τους.
Η Θεσσαλία ένα διάστημα δεν ονομαζόταν Θεσσαλία αλλά Βλαχία.
Ο Σουηδός περιηγητής ]acob ]ones Bjornstahl, στο “Οδοιπορικό της Θεσσαλίας” του 1779 γράφει ότι στη Λάρισα υπήρχαν τότε 6 μεγάλα τζαμιά με μιναρέδες και άλλα μικρότερα. Υπήρχαν και 16 χριστιανικές εκκλησίες αλλά οι Τούρκοι δεν επέτρεπαν την επισκευή τους, με αποτέλεσμα οι εκκλησίες να καταρρέουν η μία μετά την άλλη. Στη Λάρισα υπήρχαν επίσης πολλά βαφεία.
Κυρίαρχο στοιχείο της πόλης ήταν η πελαργοί, “λεϊλέκ” στα τουρκικά, που περπατούσαν άφοβα, σε μεγάλο αριθμό, μέσα στην πόλη. Οι Τούρκοι θεωρούσαν ιερά αυτά τα πουλιά και δεν τα πείραζαν.
Το νερό στη Λάρισα, όπως και ο αέρας χαρακτιρίζονται από τον Σουηδό περιηγητή ανθυγιεινά. Για το νερό του Πηνειού αναφέρει ότι το κρατούσαν ολόκληρη εβδομάδα μέσα στο σπίτι ώσπου να κατασταλάξει το κατακάθι και τ6τε γινόταν καλό και είχε γεύση ευχάριστη. Σ’ ολόκληρη την πόλη βρύση δεν έβρισκες. Υπήρχαν μερικά πηγάδια αλλά δεν έδιναν καλό νερό. Οι ανάγκες καλύπτονταν από τους “σακάδες” ή “σακατζήδες” που έπαιρναν το νερό του Πηνειού σε ασκιά και το μοίραζαν στην πόλη. Αργότερα το επάγγελμα του “σακατζή” εξυπηρέτησε πολύ τη Λάρισα και πολύ αργότερα αντικαταστάθηκε από τους “βαρελάδες” ως το 1930, οπότε δημιουργήθηκε ο Οργανισμός Ύδρευσης.
Αλλά ακόμη και κείνη τη ζοφερή περίοδο, η Λάρισα και οι κάτοικοί της έδειξαν την προοδευτικότητά τους, στην καθημερινή ζωή, στις κοινωνικές εκδηλώσεις, στο εμπόριο, στις τέχνες. Προεπαναστατικά κινήματα δεν σημειώθηκαν, εκτός από ένα, γιατί η πόλη ήταν κέντρο μεγάλων τουρκικών στρατιωτικών δυνάμεων. Στην επανάσταση του 1821 όμως οι Αρματωλοί του Ολύμπου υπήρξαν από τους πρωτοπόρους του Αγώνα στην περιοχή μας. Σύμφωνα με έγγραφα της εποχής εκείνης, που διέσωσε ο κώδικας της μητρόπολης της Λάρισας, ενώ η Κυριακή θεσπίστηκε μόλις τα νεότερα χρόνια, οι χριστιανοί έμποροι της Λάρισας, με δική τους πρωτοβουλία, την είχαν καθιερώσει ήδη από το 1730.
Στην επανάσταση του ’21 ο Μητροπολίτης της Λάρισας Πολύκαρπος Δαρδαίος αποκεφαλίστηκε στη γέφυρα του Πηνειού, γιατί ενίσχυσε τους αρματωλούς του Ολύμπου. Το 1881 η Λάρισα προσαρτήθηκε οριστικά στην Ελλάδα, καταλήφθηκε πάλι προσωρινά από τους Τούρκους το 1897, αλλά το φρόνημά της δεν κάμφθηκε.
Σ’ όλο το διάστημα της τουρκικής νύχτας για το γένος, στη Λάρισα λειτουργούσαν ελληνικές σχολές και υπήρχαν αξιόλογες βιβλιοθήκες. Λαρισαίοι ήταν ο Αλέξανδρος ο Ελλάδιος, ο Κωνσταντίνος Κούμας, ο Θεόκλητος Φαρμακίδης κ.ά.
Σαν μην έφτανε η τουρκική σκλαβιά, το 1813 χτύπησε τη Λάρισα η πανούκλα. Στην πόλη έπεσε ένα πρωτοφανές θανατικό, μοναδικό στη μακραίωνη ιστορία της. Το πλήγμα αυτό επαναλήφθηκε το 1848 με αμέτρητα θύματα. Πολλοί Λαρισαίοι εγκατέλειπαν τότε την πόλη και έπαιρναν τα βουνά για να σωθούν. Όσοι έμεναν κατοικούσαν σε έξι κυρίως συνοικίες: τον τρανό Μαχαλά που ήταν η περιοχή στο Φρούριο και στο κέντρο της Λάρισας, τα Ταμπάκικα (σημερινοί Αμπελόκηποι), τα Σουφλάρια, όπου είναι σήμερα η συνοικία των Αγίων 40 Μαρτύρων, του Παράσχου, τη σημερινή περιοχή του Αγίου Νικολάου, τον Αρναούτ Μαχαλά στον Άγιο Αθανάσιο και τον Πέρα Μαχαλά μετά τη γέφυρα, σήμερα περιοχή του Αγίου Χαραλάμπους.
Τότε, γύρω στο 1890, η Λάρισα είχε πληθυσμό 13.610 κατοίκων. Την ίδια εποχή η Αθήνα είχε 107.251 κατοίκους, ενώ οι άλλες θεσσαλικές πόλεις είχαν: ο Βόλος 11.029 κατοίκους, τα Τρίκαλα 12.662, και η Καρδίτσα 6.792.
AΠEΛEYΘEPΩΣH
Με την απελευθέρωση του 1881, η Λάρισα έχασε το μεγαλύτερο ποσοστό του μουσουλμανικού πληθυσμού της, ενώ στον πόλεμο του 1897, για 14 μήνες ερημώθηκε και από τον χριστιανικό πληθυσμό και λεηλατήθηκε άγρια.
Ακολούθησαν χρόνια δύσκολα. Ο Πηνειός εξακολουθούσε τον “ρουν” του και η Λάρισα τον αγώνα της για την επιβίωση, πολλές φορές στην πρωτοπορία, άλλοτε ασθμαίνουσα, αλλά πάντοτε όρθια. Οι πόλεμοι, οι πλημμύρες, οι λιμοί, οι σεισμοί την ακολουθούσαν και σημάδευαν πολλές φορές ανεξίτηλα- την αγωνιώδη πορεία της προς την πρόοδο. 
Ι Μετά το μακεδονικό αγώνα (1900-1910), στη διάρκεια του οποίου η Λάρισα έγινε τόπος εξόρμηση πολλών μακεδονομάχων, και μετά την εθνική εξόρμηση για τους απελευθερωτικούς πολέμους του 1912-13 που τη Λάρισα είχαν σαν αφετηρία -ως έδρα στρατιωτικών δυνάμεων-, η πόλη μας άρχισε τη μεγάλη προσπάθεια για την αναγέννησή της.
Ο πληθυσμός της είχε αυξηθεί, έφτανε τις30.000 κατοίκους, περίπου, και ήταν η μεγαλύτερη πόλη της Θεσσαλίας. Είχε αξιόλογη εμπορική, οικονομική και κοινωνική δραστηριότητα, πάρα πολλά μαγαζιά, κυρίως στο κέντρο της, και είχε αρχίσει να αναπτύσσει τις πρώτες βιομηχανίες βαμβακιού, δέρματος, καπνού, μεταξιού κ.α. Τα εργαστήρια και οι βιοτεχνίες ξεφύτρωναν το ένα μετά το’άλλο. Περισσότερα…
Από το 1779 είχε καθιερωθεί στη Λάρισα να γίνεται εβδομαδιαία αγορά δύο φορές την εβδομάδα, τη Δευτέρα και την Τετάρτη. Αργότερα καταργήθηκε η Δευτέρα και η εβδομαδιαία αγορά γινόταν κάθε Τετάρτη, στο Χώρο του Φρουρίου. Ο θεσμός διατηρήθηκε ως τα νεότερα χρόνια και αναπτύχθηκε με μεγάλη επιτυχία μέχρι που την “Τετάρτη” αντικατέστησαν οι σημερινές “λαικές αγορές” στις διάφορες περιοχές της πόλης.
Στην περίοδο της Τουρκοκρατίας επίσης καθιερώθηκε και το “παζάρι” της Λάρισας, που γινόταν κάθε Σεπτέμβρη. Η γνωστή μας εμποροπανήγυρη και Ζωοπανήγυρη, στηνόταν πάντα στο Χώρο του Αλκαζάρ, που άλλοτε κάλυπτε όλη την έκτασή του και διαρκούσε 15 ημέρες κι αργότερα περιορίστηκε κάπως σε έκταση και αρκετά σε χρόνο. Κρατούσε 8 ημέρες. Αυτός. ο θεσμός -χωρίς τη Ζωοπανήγυρη τηρείται ακόμη στη Λάρισα.
Την περίοδο της εμπορo-zωoπανήγυρης της Λάρισας, οι εμπορικές και κοινωνικο-οικονομικές δραστηριότητες των Λαρισαίων εντείνονταν. Εκτός αυτού η εμπορική κίνηση τονωνόταν και οι εκδηλώσεις κάθε λογής έπαιρναν μια χαρακτηριστική ζωτικότητα. Γίνονταν μεγάλοι ιππικοί αγώνες με ιππείς απ’ όλη τη Θεσσαλία, στα πρότυπα των αρχαίων ιππικών αγώνων, στους οποίους η Λάρισα είχε παράδοση.
Το “παζάρι” δίπλα ακριβώς στο ποτάμι, τον Πηνειό, στάθηκε καθοριστικός θεσμός για την οικονομική ανάπτυξη της Λάρισας.
ΟΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟΙ ΑΙΩΝΕΣ
Η προσάρτηση της Λάρισας και της Θεσσαλίας ολόκληρης στην Ελλάδα, όξυνε τα προβλήματα του αγροτικού πληθυσμού. Κι αυτό, γιατί ενώ οι αγρότες έτρεφαν την ελπίδα ότι άμεσο αποτέλεσμα της απελευθέρωσης του τόπου τους θα ήταν η διανομή της γης στους ακτήμονες καλλιεργητές της, η Κυβέρνηση Κουμουνδούρου που υπέγραψε την Ελληνο-Τουρκική σύμβαση της Κωνσταντινούπολης, δέσμια των υποχρεώσεων που είχε αναλάβει απέναντι στους Τούρκους τσιφλικάδες, παρόλο που πλήρωσε εκατομμύρια χρυσά φράγκα ως αποζημιώσεις στους Τούρκους, δεν προχώρησε στην απαλλοτρίωση των τσιφλικιών.
Την εποχή αυτή το 50,5% της θεσσαλικής γης ανήκε σε τσιφλικάδες, ενώ η θεσσαλική πεδιάδα αποτελούσε κατά 75-8096 μεγάλη ατομική ιδιοκτησία, την καθολική δυσαρέσκεια των αγροτών εκφράζει η αγροτική εξέγερση του Κιλελέρ στις 6 Μάρτη του 1910, καθώς και τα ένοπλα συλλαλητήρια των αγροτών της Λάρισας, εκείνη την εποχή. Οι Λαρισαίοι αγρότες, πρωτοπόροι σ’ εκείνο τον αγώνα της θεσσαλικής αγροτιάς, οργάνωναν ένοπλα συλλαλητήρια σ’ όλη την περιοχή. Η σφοδρότερη σύγκρουση έγινε στο σταθμό του χωριού Κιλελέρ (τη σημερινή Κυψέλη) στη γραμμή Βόλου-Λάρισας, όπου δυνάμεις στρατού πυροβόλησαν και σκότωσαν αγρότες οι οποίοι ήθελαν να επιβιβαστούν σε τοπική αμαξοστοιχία και να πάνε στο συλλαλητήριο της Λάρισας. Το Κιλελέρ αποτέλεσε το αποκορύφωμα ολόκληρης σειράς αγροτικών αγώνων κατά των τσιφλικιών, αγώνων στους οποίους η Λάρισα και οι πρωτοπόροι αγωνιστές της πρωτοστάτησαν. Περισσότερα…
Στο μεταξύ η μικρή κοινωνία της Λάρισας αναπτυσσόταν. Εργάτες, αγρότες, έμποροι, μικροεπαγγελματίες, οι λίγοι πλούσιοι, οι πολλοί φτωχοί, οι πολίτες αυτής της πόλης, άρχισαν να διαμορφώνουν το “πρόσωπο” της Λάρισας, τη φυσιογνωμία αυτής της πολιτείας, δηλαδή της νεότερης μεταπελευθερωτικής Λάρισας, αυτής που συνηθίσαμε να αποκαλούμε “παλιά Λάρισα”. Νέα επαγγέλματα, νέες συνήθειες, νέες ιδέες. καινούρια σπίτια. νεοκλασικό χρώμα, προσπάθεια για τη δημιουργία πράσινου, για τη δημιουργία κοινωνικοπολιτικής συνείδησης. Η Λάρισα διαμορφωνόταν κοινωνικά όσο και πολεοδομικά, δυστυχώς όχι πάντα σωστά.
Στη Λάρισα του 1909, χωρίς εργατική νομοθεσία, με εργοδοσία και εργαζόμενους ανοργάνωτους και ανύπαρκτο συνδικαλισμό, είδε το φως το πρώτο εργατικό σωματείο της πόλης μας, το Σωματείο Επισιτιστών, όπου συνδικαλίστηκαν γκαρσόνια, μάγειροι, βοηθοί και λαντζέρηδες. Το σωματείο αυτό έγινε ο πυρήνας του εργατικού κινήματος της Λάρισας.
Οι αγροτικοί αγώνες στάθηκαν αφορμή να συνειδητοποιήσουν και οι εργά.τες της Λάρισας την ταςική τους θέση και να διεκδικήσουν τα συμφέροντά τους. Μετά τους επισιτιστές, οργανώθηκαν οι αμαξάδες, οι μυλεργάτες κ.ά. Σιγά σιγά όλοι οι κλάδοι άρχισαν να οργανώνονται συστηματικά και μέχρι το 1916 είχαν συγκροτηθεί 17 σωματεία αντίστοιχων κλάδων. Έτσι το 1917 ιδρύεται το πρώτο εργατικό κέντρο με τον τίτλο “Πανεργατική Ένωσις”. Πρόεδρος ο Ναούμ Ωρολογόπουλος από την τάξη των εργατοϋπαλλήλων, γενικός γραμματέας ο Δ. Βρεττόπουλος, από την τάξη των επισιτιστών, ο Κ. Μακρυγιάννης από τους παντοπώλες, ο Λ. Λεφάκης από τους καφεμαγειροϋπαλλήλυυς και ο Δ. Μπαϊρακτάρης. Η οργάνωση των εργατών και παράλληλα το κίνημα των αγροτών, ήταν δύο από τις πολλές φάσεις οργάνωσης της λαρισινής κοινωνίας.
Τέσσερις μήνες μετά την αποχώρηση των Τούρκων επιτεύχθηκε η σιδηροδρομική σύνδεση της Λάρισας με το Βόλο, το Δεκέμβρη του 1881, οπότε και άνοιξε ο δρόμος για την ανάπτυξη του συγκοινωνιακού τομέα.
Με την κατασκευή των πρώτων δρόμων που ακολούθησε, έκανε την εμφάνισή του και το πρώτο αυτοκίνητο στη Λάρισα, σχεδόν αμέσως μετά την εφεύρεσή του.
Η ΣΥΓΚΡΟΤΗΣΗ ΤΗΣ ΠΟΛΗΣ Η Λάρισα άρχισε να μεταμορφώνεται σε συγκοινωνια κό κέντρο. Οι πρώτες δεκαετίες του 1900 έφεραν στη Λάρισα τον ηλεκτροφωτισμό (που αντικατέστησε τα λαδοφάναρα και τις λάμπες πετρελαίου) σε πολλά σπίτια κι αργότερα το νερό σ’ ακόμη περισσότερα.
Ο Οργανισμός που ηλεκτροδότησε τη Λάρισα ανέλαβε και το πρωτοπόρο για την εποχή έργο της ύδρευσης και ονομάστηκε ”Εταιρία Υδρεύσεως και Ηλεκτροφωτισμού Λαρίσης) (ΕΥΗΛ), γνωστή σαν Ηλεκτρική Εταιρία για τους Λαρισαίους. Στεγάστηκε στο παλιό κτίριο, δίπλα απ’ τη Νομαρχία στη οδό Κουμουνδούρου. Ο οργανισμός αργότερα μετονομάστηκε σε ΟΥΗΛ -και σήμερα ΔΕΥΜ, όταν τον ηλεκτροφωτισμό ανέλαβε η ΔΕΗ, το 1960.
Η ύδρευση της Λάρισας επιτύχθηκε το 1931 με την κατασκευή του υδραγωγείου δίπλα στον Πηνειό, στη γνωστή θέση. Στη αρχή στήθηκαν μερικές βρύσες στο κέντρο της πόλης, στον Άγιο Κωνσταντίνο και σ’ άλλες συνοικίες, που τροφοδοτούσαν τους Λαρισαίους, ώσπου η ύδρευση επεκτάθηκε. Ως τότε το έργο της ύδρευσης του λαρισινού πληθυσμού είχαν αναλάβει οι νερουλάδες -”βαρελάδες”που είχαν αντικαταστήσει του “σακατΖήδες” της Τουρκοκρατίας. Μετέφεραν το νερό του Πηνειού με Ζώα, μέσα σ εμεγάλους ασκούς, βαρέλια, και άλλα δοχεία και το πουλούσαν σε κάθε σπίτι. Οι Λαρισαίοι διατηρούσαν, όπως όλα τα Χρόνια από την Τουρκοκρατία ακόμη, αυτό το νερό σε πήλινα πιθάρια για να κατακάτσει η λάσπη του και μετά το χρησιμοποιούσαν, ρίχνοντας μέσα στίψη. Τότε ο Πηνειός είχε άφθονο και καθαρό -σχετικά- νερό. Μόλυνση δεν υπήρχε και τα ψάρια ήταν άφθονα, σε σημείο που η αλιεία ανθούσε. Λαρισαίοι, φτωχοί αγρότες κυρίως, έκαναν τον ψαρά ενώ παράλληλα καλλιεργούσαν τη γη. Αυτοί οι επαγγελματίες ψαράδες του Πηνειού είχαν δικές τους βάρκες ξύλινες, μακρόστενες, Χαρακτηριστικά χειροποίητες και πολλές απ’ αυτές Χρησιμοποιούνταν και για μεταφορά ανθρώπων απ’ το ένα μέρος της πόλης στο άλλο, στη περιοχή “Πέρα Μαχαλάς”.
Η δουλειά του ψαρά στον Πηνειό ήταν εποχιακή -κυρίως άνοιξη και φθινόπωρο- και κοντά στους επαγγελματίες ψάρευαν και πολλοί ερασιτέχνες, μέχρι τα τελευταία χρόνια, ακόμη και ως το 1970, οπότε η μόλυνση των νερών του Πηνειού άρχισε να κάνει επικίνδυνα τα ψάρια.
Η φυσιογνωμία της Λάρισας όμως δεν άλλαξε εύκολα. Προηγήθηκαν αγώνες δεκαετιών και επίπονες προσπάθειες. Πολύ νερό κύλησε στην κοίτη του “αργυροδίνη” Πηνειού, που από πηγή ζωής, μεταβλήθηκε πολλές φορές σε καταστροφέα, με τις πλημμύρες του.
Η απελευθέρωση βρήκε τη Λάρισα μια σκονισμένη λασπούπολη με στενά δρομάκια και άπειρα προβλήματα. Η εγκατάσταση χιλιάδων προσφύγων απ’ τον Πόντο και τη Μικρά Ασία, τη δεκαετία του 20, στις περιοχές Νέας Σμύρνης και Φιλιππούπολης, όξυνε τα κοινωνικά προβλήματα που εξαπλώθηκαν μαζί με τους άθλιους παραγκομαχαλάδες της. Η ανάπτυξη και η ανάπλαση της πόλης φαινόταν -και ήταν- ένας άθλος. Παρ’ όλα αυτά προχώρησε. Στη Λάρισα εγκαταστάθηκαν όλες σχεδόν οι αρχές που αντιπροσώπευαν το Ελληνικό Κράτος, και η πόλη άρχισε να γίνεται, εκτός των άλλων, και έδρα προεκλογικών κινήσεων, αφετηρία πολιτικών εξορμήσεων, κέντρο κοινωνικο-πολιτικών αγώνων. Έτσι η πόλη μας άρχισε να γίνεται ένα από τα ζωντανότερα, δυναμικότερα και δημιουργικότερα κομμάτια της Επικρατείας.
Πάμπολλα τα στοιχεία της αναπτυξιακής δραστηριότητας της Λάρισας. Με πρωτοπορία το Δήμο της πόλης οι Λαρισαίοι πραγματοποιούν γιγάντια άλματα: το πρώτο σχέδιο της πόλης μας εκπονείται το 1883 και ρυθμίζει την ανάπτυξη μιας Λάρισας των 20.000 κατοίκων. Δυστυχώς στο ίδιο αυτό σχέδιο ασφυκτιά αργότερα η πόλη των50.000, 60.000 και 80.000, ως τις μέρες μας. Τον ίδιο χρόνο θεμελιώνεται το πρώτο κέντρο στο Άλσος του ΑλκαΖάρ. Αργότερα, στο ίδιο μέρος, αναγέρθηκε το ομώνυμο κέντρο του Βρεπόπουλου, που γνώρισε μεγάλες δόξες και έγινε ένα από τα καλύτερα κέντρα διασκέδασης των Λαρισαίων.
Το 1883 αποφασίστηκε και η ίδρυση του Δημοτικού Νοσοκομείου και αργότερα, γύρω στα 1887, θεμελιώνεται το “Κουτλιμπάνειο” Δημοτικό Πολιτικό Νοσοκομείο, το οποίο αναγέρθηκε με δωρεά του ομογενή Ιωάννη Κουτλιμπανά απ’ το Ζάρκο Τρικάλων.
Μέχρι το 1887 και λίγο αργότερα, ως τις αρχές του 1900, η Λάρισα αποκτά αγορά που αναπτύσσεται σ’ όλη την περιοχή της σημερινής οδού Βενιζέλου, μέχρι τη γέφυρα και στην περιοχή που ονομάστηκε “Τσούγγαρη’. Αυτή η περιοχή έγινε αργότερα το πιο κοσμικό σημείο της πόλης. Οι παλιοί Λαρισαίοι διηγούνται ότι εκεί έβρισκες τους καλύτερους μεζέδες, και είχε γίνει το στέκι των καλοφαγάδων. Τις βραδινές ώρες διασκέδαση με τις λατέρνες στις ταβέρνες και στα καφωδεία της. Στου “Τσούγγαρη” στήνονταν τ’αμάξια της συγκοινωνίας Λάρισας, Τυρνάβου, Ελασσόνας, εκεί βρίσκονταν τα χάνια όπου ξέζευαν οι αγρότες των γύρω αγροτικών περιοχών τα κάρα τους για να κάνουν τα ψώνια τους, και οι γαλατάδες των κοντινών χωριών που πουλούσαν γάλα στα σπίτια των Λαρισαίων της εποχής εκείνης.
Στα τέλη του 1800 δημιουργείται στη Λάρισα ο σταθμός των Θεσσαλικών Σιδηρoδρόμων, ιδρύεται το νεκροταφείο και ο Δήμος της πόλης αποκτά την πρώτη Δημοτική Αστυνομία. Τα όργανά της φορούσαν φανταχτερές στολές, σαν αυτές περίπου που φορούν οι εκτελεστές της Φιλαρμονικής του Δήμου και ήταν ο φόβος και ο τρόμος των”περιθωριακών” και της “μαγκιάς” που άνθιζε και στη Λάρισα εκείνα τα χρόνια.
Το 1888 αποφασίζεται η ετησία εμποροπανήγυρη που από τότε, και κάθε χρόνο στις 15 Σεπτέμβρη, γινόταν στον ίδιο χώρο που γίνεται ως τις μέρες μας. Η εμποροπανήγυρη αυτή, “το παζάρι της Λάρισας”, κοντά στο ποτάμι της, μαζί μ’ αυτό, στάθηκαν τα κυριότερα χαρακτηριστικά της πόλης μας εδώ και περίπου εκατό χρόνια.
Ο ΑΣΤΕΡΙΑΔΗΣ ΚΑΙ Η ΛΑΡΙΣΑ
Ο Λαρισινός Ζωγράφος Αγήνορας Αστεριάδης πέρασε στα σχέδια και στους πίνακές του τα πιο λεπτά και τα πιο στέρεα στοιχεία αυτής της πόλης, που περιείχαν μέσα τους ακριβώς αυτά τα χαρακτηριστικά σε ποικιλία παραλλαγών.
“Πολιτεία”, Αγήνορος Αστεριάδη.
Η “Πολιτεία”, ο πίνακας του Αστεριάδη που βρίσκεται σήμερα στο Δημαρχείο, έχει το ευγενικό εκείνο χρώμα που παίρνει ο λαρισινός κάμπος και τα δένδρα του στο γέρμα του καλοκαιριού, τότε που γίνεται το παζάρι της πόλης. Η ατμόσφαιρα καθαρή, ανάλαφρη, με ένα φως που έρχεται σε ευτυχισμένη συμφωνία με την αρχιτεκτονική και το χρώμα των κτιρίων της παλιάς Λάρισας. Περισσότερα…
Με την “Πολιτεία”, ο Αστεριάδης στήνει μπροστά στα έκπληκτα μάτια των Λαρισαίων όλων των εποχών την παλιά Λάρισα, με την πανάρχαιη ιστορία της και το πλούσιο βιός της. Με κυρίαρχο στοιχείο το ποτάμι της, δασύ βόστρυχο στον ώμο πανέμορφης κόρης. Γύρω από τον ποταμό ισορροπούν αγέρωχα την κίνηση του και υψώνονται ο Άγιος Αχίλλειος, το παλιό τζαμί, το Φρούριο και το παλιό εργοστάσιο του Τσιρούκη. Κοντά τους, σε μια σοφή κυβιστική διάταξη με βυζαντινό χρώμα, ο σιδηροδρομικός σταθμός, οι παλιές αποθήκες, το υδραγωγείο, το Στρατιωτικό Νοσοκομείο, τα ιππικά, η Μεταμόρφωση. Και κει κάπου στα δεξιά του πίνακα, το παζάρι με το λούνα παρκ και η Ζωοπανήγυρή του, με σταρένια, λαρισινά χρώματα και στο κέντρο οι εκκλησίες: του Αγίου Αθανασίου, του Αγίου Κωνσταντίνου, του Αγίου Νικολάου.
Η Λάρισα! Τα βασικά Χαρακτηριστικά της! Ίσως να μπορούσαμε να μιλήσουμε για την παλιά Λάρισα, μιλώντας μόνο για τον πίνακα του Αστεριάδη. Η πολιτεία αυτή που υμνήθηκε τόσο απ’ το χρωστήρα του Λαρισινού Ζωγράφου, αναπτύσσεται λοιπόν από τις αρχές του 1900.
ΣΤΗΝ ΑΥΓΗ ΤΟΥ 20ού ΑΙΩΝΑ
Με την αυγή του 20 ού αιώνα εκδίδεται στη Λάρισα από τον Θρασύ Μακρή και η μικρότερη “Μικρά” εφημερίδα κόσμου, σε σχήμα επιστολόχαρτου. Οι διαστάσεις ήταν ακριβώς 8χ 10,03 εκατοστά. Αργότερα “μεγάλωσε” 10Χ 13.50.
Η έκδοση της “Mικράς” σήμανε την έναρξη της ιστορίας του λαρισινού τύπου. Ήταν η εφημερίδα την οποία έγραφε, διόρθωνε, τύπωνε και πουλούσε ένας μόνον άνθρωπος ο χαλκέντερος Θρασύς Μακρής.
Ένας τύπος ανεπανάλnπτoς, ένας Λαρισαίος που με τη “Μικρά” του πρόσφερε πολλές από τις μεγαλύτερες υπηρεσίες που προσφέρθηκαν ποτέ σ’ αυτή την πόλη. Περισσότερα…
Στις αρΧές του 200ύ αιώνα ηλεκτροφωτίζεται το κέντρο Λάρισας (1913-14), αποφασίζεται η δημιουργία της Πυροσβεστικής Υπηρεσίας του Δήμου της πόλης, εγκαινιάζεται η “Νέα Φιλmπούπολη”, που από παραγκομαχαλάς με λασπόδρομους μεταβλήθηκε σε πανέμορφη συνοικία, δημιουργείται ο πρώτος πυρήνας του δασύλιου της Γεωργικής Σχολής και θεμελιώνεται η ‘Άβερώφειος Γεωργική ΣΧoλή που έβαλε τις βάσεις της θεσσαλικής γεωπονίας και συνέβαλε στην ανάπτυξη της γεωργίας στον κάμπο.
Μέχρι το 1915 καθιερώνεται η αργία της Κυριακής, ιδρύεται το Εργατικό Κέντρο, το Σκοπευτήριο, στη δυτική πλευρά του άλσους στο Αλκαζάρ, με έρανο μεταξύ των Λαρισαίων. Παράλληλα, οργανώνονται για πρώτη φορά οι Α΄ Πανελλήνιοι Ιππικοί Αγώνες, το Σεπτέμβρη του 1911.
Συγχρόνως, γίνονται ποδηλατικοί και γυμναστικοί αγώνες με μεγάλη συμμετοχή και επιτυχία. Εκείνη την εποχή εμφανίζεται στη Λάρισα και ο κινηματογράφος. Εγκαινιάστηκε στο κέντρο “Παράδεισος”, με εισιτήριο 65 λεπτά. Οι μεγαλύτερες λαϊκές γιορτές γίνονταν στο Χώρο του Αλκαζάρ, στην περιοχή όπου βρίσκεται σήμερα το γήπεδο, και οι νικητές έπαιρναν βαρύτιμα και πολυποίκιλα βραβεία, χρηματικά έπαθλα, ενώ εκδίδονται και εικονογραφημένα δελτάρια ή γραμματόσημα, μερικά απ’ τα οποία σώζονται σε ιδιωτικές συλλογές σήμερα.
ΜΕΣΟΠΟΛΕΜΟΣ
Ακολούθησε η περίοδος του μεσοπολέμου. Οργανώνονται οι Λαρισινοί έμποροι σε σύλλογο, γίνονται δρόμοι, δημιουργούνται δενδροστοιχίες, σχολεία, διαμορφώνεται η Κεντρική πλατεία και γίνεται μια από τις καλύτερες πλατείες της επαρχιακής χώρας, περικυκλωμένη από νεοκλασικά οικοδομήματα και γεμάτη πράσινο.
Μέχρι το 1935 ιδρύονται: το Δημοτικό Ωδείο, η Δημοτική Βιβλιοθήκη, το Μουσείο, ο Μουσικός Σύλλογος από φιλοπρόοδους φιλόμουσους Λαρισαίους. Ο τουρισμός παίρνει σάρκα με τη σύσταση επιτροπής Τουρισμού Νομού Λαρίσης, με έδρα τη Λάρισα. Περισσότερα…
Στο δρόμο προς τη Γιάννουλη χτίζεται ένα κτίριο που γίνεται παράρτημα του Νοσηλευτηρίου Λοιμωδών Νόσων, αργότερα Σανατόριο Φυματικών και από το 1948 στεγάζει την παιδόπολη ”Απόστολος Παύλος”.
Το 1930 εγκαινιάζεται ο υδατόπυργος. Η Λάρισα αφήνει τους “σακατζήδες” με τα ασκιά τους πίσω, σαν παρελ θόν, και από το 1931 ο Πηνειός τροφοδοτεί την πόλη με άφθονο καθαρό νερό που μαζί με τον ηλεκτροφωτισμό σήμαναν την εποχή της δημιουργίας γι’ αυτή την πόλη.
Χωρίς να είναι ειδυλλιακή η περίοδος εκείνη για τη Λάρισα, χαρακτηρίζεται από σημαδιακές αλλαγές. Το χωριό μεταμορφώνεται σε πόλη και η πόλη σε πολιτεία. Η απλότητα της ζωής, η αγωνιστικότητα των Λαρισαίων για καλύτερες συνθήκες ζωής, η έφεση όλων για αναβάθμιση αυτής της ζωής, ήταν κυρίαρχα χαρακτηριστικά. Παρόλο που η φτώχεια ήταν πολύ πιο ευδιάκριτη απ’ ότι σήμερα, η Λάρισα είχε ένα -ανθρώπινο χρώμα, διάσπαρτη από κατοικίες νεοκλασικού ρυθμού, που φάνταζαν υπέροχα, πλουσιόσπιτα δίπλα στα φτωχόσπιτα των περισσότερων Λαρισινών.
Τα σπίτια είχαν ένα ή το πολύ δύο ορόφους και αυλές που μοσχομύριζαν απ’ το βασιλικό και τα λουλούδια στις γλάστρες. Στους δρόμους κυκλοφορούσαν μόνο τα αμαξάκια, τα λαντώ, κι αργότερα ποδήλατα ή που και που κανένα από τα πρώτα αυτοκίνητα που εμφανίστηκαν στην Ελλάδα.
Είναι αμφίβολο αν υπήρχε άλλη πόλη της χώρας με τόσα αμάξια λαντώ. Οι αμαξάδες ήταν οι “τύποι” της παλιάς Λάρισας στην περίοδο του μεσοπολέμου και για πολλά χρόνια πριν τον πόλεμο και μετά απ’ αυτόν. Ήταν οι μποέμ, με τα καπελλάκια τους, με στριμένα μουστάκια, οι γλεντζέδες, οι ευγενικοί, οι μάγκες! Πραγματικοί τύποι. Οι παλιοί Λαρισαίοι μιλούν συχνά με νοσταλγία γι’ αυτούς κι αναφέρουν ονόματα όπως του Καραμαντέλου, του Ζαούτσου, του Πίπη Τριανταφύλλου, του Δεκατρία, του Βασιλάκη του Μόγια του Σοφού, του Θόδωρου Χαλκιά του Σουϊωμέ (τούρκικα αυτός που δεν πίνει ποτέ νερό, μεταφορικά ο κρασοπατέρας), του Χαλήμαγα, του Βασιλάκη ΓκαβίΖου, του Κοντοβάγιου και άλλων.
Αυτοί οι άλλοι τύποι της Λάρισας χαρακτήριζαν την εποχή εκείνη. Λεβέντες, καυγατζήδες, απλοί, καλοσυνάτοι, όπως οι περισσότεροι Λαρισινοί.
Λίγα τα στέκια, ομορφότερη η ζωή. Τ ο Αλκαζάρ, το Φρούριο, τα Πευκάκια (κοντά στον Πηνειό), ο σταθμός, η Γεωργική Σχολή, η Αγία Μαρίνα, το Τσούγγαρη, οι πλατείες και τα ολόδροσα πάρκα, ο “Πλάτανος” στα Ταμπάκικα. Οι καταπράσινες αυλές και τα ήσυχα δρομάκια, όλα αυτά και πολλές άλλες γωνιές γέμιζαν Λαρισινούς εκείνα τα χρόνια. Άνθρωποι του μόχθου και της βιοπάλης, έμποροι,_καταστηματάρχες, άνθρωποι δημιουργικοί, άνθρωποι που το πρωτοποριακό τους πνεύμα έκανε την πόλη να προχωράει μπροστά, ζούσαν ο ένας δίπλα στον άλλο απλά κι ανθρώπινα.
Ο Οκτώβρης του 1940 έφερε τη Λάρισα πάλι στην πρώτη γραμμή των γεγονότων. Πόλη στρατιωτική και κόμβος συγκοινωνιακός η πόλη μας και οι κάτοικοί της κατάλαβαν εκείνη τη χρονιά τι έμελλε να προσφέρουν στο βωμό της άμυνας της πατρίδας και στον αντιφασιστικό αγώ να που θα ακολουθούσε.
Στις αεροπορικές επιδρομές του εχθρού έδωσε εκατοντάδες θύματα. Αλλά το φρόνημα των Λαρισαίων δεν κάμφθηκε. Ούτε όταν την πόλη μας την έπληξε ο σεισμός την 1n Μαρτίου 1941, την ώρα που ο πόλεμος βρισκόταν στην ακμή του. Βομβαρδισμοί και σεισμός μετέβαλαν την ειδυλλιακή ι προπολεμική Λάρισα σε σωρό ερειπίων. Η πρόοδος της πόλης ανακόπηκε. Περισσότερα…
Η γερμανική εισβολή την μετέβαλε σε κόλαση. Η Λάρισα ερημώθηκε εντελώς και δε βρέθηκε κανείς να την παραδώσει στο γερμανικό στρατό. Γι’ αυτό σαν αντίποινα οι εισβολείς επιδόθηκαν σε γενική λεηλασία.
Για τη Λάρισα, που ήταν στ ρατιωτικό κέντρο, η κατοχή υπήρξε μια από τις ζοφερότερες νύχτες της πολυχιλιετούς ιστορίας της. Αλλά η αγωνιστικότητα των κατοίκων της, το φρόνημα των Λαρισαίων στάθηκαν αντάξια αυτής της ιστορίας. Οι ηρωικές πράξεις και τα ολοκαυτώματα ήταν η προσφορά των Λαρισινών στον αγώνα για την ελευθερία της Πατρίδας.
Η ΑΝΤΙΣΤΑΣΗ
Η Αντίσταση ξεπήδησε με ενθουσιασμό μέσα απ’ τη Λάρισα κι έδωσε στιγμές και κατορθώματα απαράμιλλου ηρωισμού.
Στις 1300 περίπου μέρες που κράτησε η κατοχή των Γερμανών, η αντίσταση των Λαρισινών δε διακόπηκε ούτε μία ώρα. Ο αγώνας ήταν διαρκής, τρομερός και σκόρπισε τον όλεθρο στον κατακτητή.
Οι θυσίες ήταν αμέτρητες, αλλά αμέτρητοι ήταν κι οι ήρωες Λαρισινοί. Περισσότερα…
Στην περίοδο της αντίστασης κατά των χιτλερικών η Λάρισα υπήρξε ορμητήριο και κέντρο κάθε μεγάλης εξόρμησης των ανταρτών στην κεντρική Ελλάδα. Οργανωτικός πυρήνας αντιστασιακών οργανώσεων, από τις πρώτες που δημιουργήθηκαν μετά την είσοδο των Γερμανών στην Ελλάδα, η Λάρισα υπήρξε έδρα του στρατηγείου του ΕΛΑΣ Θεσσαλίας και κέντρο καθοδηγητικό και πληροφοριακό.
Η προνομιακή θέση της συγκέντρωνε το ενδιαφέρον και την προσοχή τόσο των Γερμανών, όσο και των ανταρτών, που κατέφερναν συνεχώς χτυπήματα στον εχθρό.
Οι αντιστασιακές οργανώσεις ξεπηδούν η μία μετά την άλλη. Το καλοκαίρι του 1941, δύο περίπου μήνες μετά την είσοδο των Γερμανών στη Λάρισα, η μυστική οργάνωση του “Εθνικού Μετώπου” του ΕΑΜ είχε κάπου 70 μέλη. Όλοι Λαρισαίοι, σχημάτισαν το πρώτο πυρήνα απ’ όπου δημιουργήθηκαν οι αντιστασιακές οργανώσεις της κατοχής.
Τα σαμποτάζ και οι επιχειρήσεις των Τεμπών έκαναν ιστορική τη δράση του ΕΛΑΣ στην περιοχή μας, ενώ οι ανατινάξεις των σιδηροδρομικών και άλλων στόχων διαδέχονταν η μία την άλλη. Μεταφορές, ανεφοδιασμοί, οργανωτικές συσκέψεις και σχέδια πολεμικών επιχειρήσεων, τη Λάρισα είχαν σαν επίκεντρο και απ’ αυτήν εκπορευόταν ένα σημαντικό μέρος της δράσης των ανταρτών.
Την άνοιξη του ’44 γίνονται στη Λάρισα οι πρώτες εκλογές της Πολιτικής Επιτροπής Εθνικής Απελευθέρωσης, της θρυλικής ΠΕΕΑ, που αποτέλεσε τη λεγόμενη “Κυβέρνηση του Βουνού” στην περίοδο της κατοχής, αναλαμβάνοντας τον πολιτικοστρατιωτικό έλεγχο όλων των δραστηριοτήτων των ελεύθερων Ελλήνων.
Ιταλοί και Γερμανοί διατηρούσαν ισχυρές δυνάμεις στη Λάρισα. Σημείο στρατηγικό και σπουδαίος συγκοινωνιακός κόμβος υπήρξε η Λάρισα. Ακριβώς στο κέντρο της Ελλάδας και στη μέση του θεσσαλικού κάμπου, ήταν πέρασμα της σιδηροδρομικής γραμμής και δρόμος. που συνέδεε την Ελλάδα με την Ευρώπη. Γι’ αυτό και τα σαμποτάζ των ανταρτών του ΕΛΑΣ αποτελούσαν τα σοβαρότερα πλήγματα που δέχονταν στον τόπο μας οι χιτλεροφασίστες.
Το κύμα της τρομοκρατίας δεν κάμπτει το φρόνημα των Λαρισαίων. Οι εκτελέσεις διαδέχονται η μια την άλλη. Αμέτρητες οι θυσίες των Λαρισινών πατριωτών που έπεσαν θύματα αντίποινων των Γερμανοϊταλών. Εκτελέσεις και απαγχονισμοί αθώων και αγωνιστών σφυρηλατούσαν το φρόνημα και την αγωνιστικότητα των Λαρισαίων κι έφερναν ακριβώς το αντίθετο αποτέλεσμα εκείνου που επιδίωκαν οι φασίστες κατακτητές.
Οι μεγάλες κινητοποιήσεις, τα συλλαλητήρια γυναικών, εργατών και νέων κατά της τρομοκρατίας, τη Λάρισα είχαν σαν επίκεντρο εκείνα τα χρόνια της μαύρης φασιστικής κατοχής. Η ιστορική “μάχη της σοδειάς” στο θεσσαλικό –λαρισινό κάμπο δόθηκε με επιτυχία το 1944. Με τη “μάχη της σοδειάς” κεντρίστηκαν απίθανες άγνωστες ανθρώπινες δυνάμεις και μπήκαν στην εξυπηρέτηση του πα τ ριωτικού αγώνα.
Η περιoχή μάς έδωσε τότε στη xώρα το 25% περίπoυ των ανταρτών του EΛΛΑΣ: και βαρύ φόρο στον αγώνα για τη λευτεριά της πατρίδας. Η νεότερη Λάρισα τίμησε τους ήρωες πατριώτες, δίνοντας σε πολλούς δρόμους, πλατείες και κήπους ονόματά τους, όπως η πλατεία Εθνικής Αντίστασης, οι πλατείες Γαργαλιάννου και Ζιώτα, τα πάρκα Δήμητpας Τσάτσου, Πατέρα κ.λπ., ενώ στη θέση ”Αντιαεροπορικό” έστησε μνημείο για να τιμήσει τη μνήμη των εκτελεσθέντων Λαρισαίων στα χρόνια της κατοχής.
Δεν έχουν τελειωμό οι ήρωες και οι μάρτυρες Λαρισαίοι των χρόνων εκείνων. Μεταξύ τους οι Τσάτσου, Πατέρας, Τσαπραλής, Ζιώτας, Παπα”ίωάννου, Συμορέλης, Σοννο, Πετσάνης, Παπανικολάου, Μπεκιαρόπουλος, Μητούλας, Κριθαριώτης, Αντωνούλης, Ντάνας και πολλοί άλλοι cπώνυμοι και ανώνυμοι Λαρισαίοι.
Από το Σεπτέμβρη του 1944 η Ελευθερία άρχισε να ανατέλει στον τόπο μας. Τις πρώτες αχτίδες της έβλεπαν οι Λαρισαίοι. Οι αντάρτες έδιναν τα τελευταία καίρια χτυπήματα στο φασισμό και τον συνέτριβαν.
Οι Γερμανοί υποχωρούσαν, μαζί με την πείνα, τη σκλαβιά και την ανέχεια. Στην τελική φυγή τους ανατίναξαν την ξύ λινη γέφυρα του Πηνειού και τις σιδηροδρομικές εγκαταστάσεις.
Ήταν 2 η ώρα το πρωί της Δευτέρας 23 Οκτωβρίου.
Σε μια ώρα περίπου οι πρώτοι καβαλλάρηδες του ΕΛΑΣ έδωσαν με μερικές φωτοβολίδες το μήνυμα της Λευτεριάς στην πεινασμένη, τη ματωμένη αλλά όρθια Λάρισα. Το μήνυμα το πήραν οι καμπάνες του Αγίου Νικολάου, του Άγιου Κωνσταντίνου, του Αγίου Αθανασίου, του Αγίου Χαραλάμπους και το ‘στειλαν σ’ όλη τη Λάρισα, σ’ όλες τις συνοικίες, το ‘καναν μήνυμα και ξεσήκωσαν το Λαό.
Η θριαμβευτική είσοδος του ιππικού και των στρατευμάτων του ΕΜΣ βρήκε μια Λάρισα πάλι έτοιμη για νέουςαγώνες, για τους αγώνες της Ειρήνης.
Η ΜΑΧΗ ΤΗΣ ΕΙΡΗΝΗΣ
Αντάρτες και Λαός έδωσαν τότε μια ακόμη μεγάλη μάχη και βγήκαν νικητές. Η Λάρισα ξαναστήθηκε στα πόδια της. Χάρη σε δημιουργικούς και αγωνιστές συμπολίτες ξανάρχισε να zει στον αγώνα της ειρήνης και της προόδου, που όσο κι αν ανακόπηκε από τις τραγικές ώρες του εμφυλίου και των δραματικών γεγονότων που ακολούθησαν, δε σταμάτησε την προοδευτική της πορεία. Ξανάρχισε η ανάπτυξη της οικονομικής, της κοινωνικής, της πολιτιστικής Ζωής.
Από το 1945 που γιορτάστηκε η πρώτη ”γιορτή της Ειρήνης”, σε ανάμνηση της απελευθέρωσης, μέχρι τις αρχές της 1Οετίας του ’60, οι προσπάθειες των Λαρισαίων, δημοτικών αρχόντων και λαού, διαδέχονται η μία την άλλη και αναμορφώνουν την πόλη. Οι Λαρισαίοι Δήμαρχοι αμιλλώνται σε έργα ανάπτυξης και προόδου της πόλης.
Τα εξωραϊστικά έργα και τα νέα κτίρια αλλάζουν την όψη της Λάρισας. Η παλιά Λάρισα αρχίζει να χάνεται. Μαζί της εξαφανίζονται και πολλά δεινά. Δυστυχώς συμπαρασύροντας και τα θετικά στοιχεία, οπότε εμφανίζονται άλλα προβλήματα. Με τον οικοδομικό οργασμό, την ανεξέλεγκτη εμπορευματοποίηση και βιομηχανοποίηση αρχίζει η ακμή, ταυτόχρονα με την παρακμή μιας Λάρισας που φεύγει. Η ασφυκτική αγάπη των Λαρισαίων για την πόλη τους μετατράπηκε σε άκρατο οικοπεδοφαγισμό και μιμητκή πολυκατοικοποίηση. Οι πόλεμοι, η σκλαβιά, η προσφυγιά, οι ατέρμονες εθνικές και κοινωνικές περιπέτειες έφεραν την οικοδομική έκρηξη. Την ακολούθησε η έκρηξη της αυτοκινητομανίας.
Η Λάρισα της 1Οετίας του ’60 άρχιζε να προοιωνίζει τη Λάρισα που ήταν προορισμένη να περισφιχτεί στο δακτύλιο.
ΤΟ EBPAlKO ΣΤΟΙΧΕΙΟ
Αδιάσπαστα δεμένο με την ιστορία της Λάρισας των νεότερων χρόνων και με την ανάπτυξή της υπήρξε στην πόλη μας το εβραϊκό στοιχείο.
Χριστιανοί και Ισραηλίτες Λαρισαίοι διατήρησαν την ιδιότυπη ατομικότητά τους και τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά τους, αλλά παράλληλα ανέπτυξαν πολλά κοινά γνωρίσματα, στις πολύχρονες προσπάθειες, στους κοινούς αγώνες για την πρόοδο της πόλης τους, ώστε η ιστορία τους να παρουσιάζεται σήμερα με μια αδιατάρακτη ομοιογένεια και συνέχεια. Η εγκατάσταση των Ισραηλιτών στη Λάρισα χρονολογείται από πολύ παλιά. Ιστορικές πηγές αναφέρουν τον 5ο αιώνα μ.Χ., αλλά το εβραϊκό στοιχείο αρχίζει να γίνεται ουσιαστικά αισθητό μετά την τουρκοκρατία. Περισσότερα…
ΠΗΓΗ : ΔΗΜΟΣ ΛΑΡΙΣΑΙΩΝ
Οι Εβραίοι της Θεσσαλίας υπολογίζονται τότε γύρω 3.000, πολλοί απ’ τους οποίους κατοικούσαν στη Λάρισα.
Στην απελευθερωμένη Λάρισα του 1882 κατοικούσαν γύρω στους 1800 Εβραίοι με 4 συναγωγές και άλλα ιδρύματα.
Σε όλες τις εθνικές περιπέτειες και τις θύελλες που γνώρισε η πατρίδα μας και η πόλη μας, οι Εβραίοι της Λάρισας συμμετείχαν ηθικά και υλικά με ήρωες και μάρτυρες.
Στην Κατοχή το εβραϊκό στοιχείο γνώρισε πρωτοφανείς διωγμούς και πολλές φορές στηρίχτηκε ηθικά και υλικά στο χριστιανικό πληθυσμό της Λάρισας, που στάθηκε συναγωνιστής, συμπατριώτης και συμμάρτυρας των Λαρισινών Ισραηλιτών. Οι διωγμοί των Εβραίων από τους Χιτλερικούς και η μετανάστευσή τους μετά τον πόλεμο στο νέο Ισραηλινό κράτος ελάττωσαν τον πληθυσμό του ισραηλιτικού στοιχείου στη Λάρισα, αλλά η δυναμικότητα των Λαρισινών Εβραίων δεν κάμφθηκε.
Η Ισραηλιτική Κοινότητα Λαρίσης, δεκαετίες τώρα δίνει τον αγώνα της προόδου και της ανάπτυξης της πόλης μας, της πόλης Χριστιανών και Εβραίων Λαρισαίων.
